Heyûlânî İnanç: İsmâîl Hakkî Bursevî’ye Göre Ârifin Dini

Hylic Belief: On The Religion of the Gnostic according to Ismail Hakki Burusawi

ARAŞTIRMA MAKALESİ

Muhammed BEDİRHAN, Dr. Öğt. Üye.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

E-Mail: muhammedbedirhan@comu.edu.tr

ORCID: 0000-0003-0834-8733

Citation/©: Bedirhan, M. (2020). Heyûlânî İnanç: İsmâîl Hakkî Bursevî’ye Göre Ârifin Dini. Theosophia, 1, 71-89.

DOI: 10.5281/zenodo.4537171

Görüntülenme

Diğer İstatistikler

zenodo.jpg
ssrn.png

Öz

Monistik bir dünya görüşüne sahip Vahdet-i Vücûd doktrini bu görüş çerçevesinde gelişmiş bir din felsefesi üretmiştir. Bir tür perennialism ifade eden bu din felsefesine göre bütün dinler ve şerîatlar tek bir hakîkatin farklı sûretlerde tecellîsinden ibarettir. Kendisine ibâdet edilen her şeyin de hakîkati mutlak hakîkat olan Hakk’ın zâtıdır. Dolayısıyla sülûk yoluyla Hakk’a ulaşan bir ârifin inancı bütün inanç biçimlerini kuşatan bir itikattır. Osmanlı tasavvuf düşüncesinin ve Vahdet-i Vücûd anlayışının XVII. ve XVIII. yüzyılda yaşayan önemli isimlerinden biri olan İsmâîl Hakkı Bursevî (ö. 1137/1725) bu din felsefesinin temel bazı noktalarını açıklamak maksadıyla Lübbü’l-Lübb ve Sırru’s-Sırr isimli bir risâle kaleme almıştır. Eserde bahsi geçen din felsefesinin dayandığı ontolojik ve epistemolojik zemin gösterilmeye çalışılarak ârifin din tasavvuru açıklanmıştır. Bu makalede Bursevî’nin bu risâlesi çerçevesinde ele alınan inanç biçimi olan heyûlânî inanç ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: Perennialism, Vahdet-i Vücûd, Vahdet-i Ma’bûd, Vahdet-i Edyân, Bursevî, İbnü’l-Arabî, İrfân